प्रकाश नपुगेको वस्तुसमेत पहिचान गर्न सक्ने क्यामेरा प्रविधि विकास

काठमाडौं। वैज्ञानिकहरूले प्रत्यक्ष रूपमा नदेखिएको वस्तुको अवस्थासमेत पत्ता लगाउन सक्ने नयाँ क्यामेरा प्रविधि विकास गरेका छन्। ‘नन–लाइन–अफ–साइट इमेजिङ’ (Non-Line-of-Sight Imaging) भनिने यो प्रविधिले कुनाको पछाडि वा प्रत्यक्ष दृश्यमा नरहेको वस्तुको स्थान, आकार र गतिबारे जानकारी निकाल्न सक्छ।

सामान्य क्यामेराले तस्बिर खिच्न वस्तुबाट परावर्तित प्रकाश क्यामेराको सेन्सरसम्म पुग्न आवश्यक हुन्छ। तर नयाँ प्रविधिमा वस्तुलाई प्रत्यक्ष देख्नुपर्ने आवश्यकता हुँदैन।

यस प्रविधिमा लेजर वा प्रकाशको सानो पल्स देखिने सतहमा पठाइन्छ। सतहबाट परावर्तित भएको प्रकाश लुकेको वस्तुमा पुगेर पुनः फर्किन्छ। अत्यन्त संवेदनशील सेन्सरले फर्किएको प्रकाशको समय र तीव्रतामा हुने सूक्ष्म परिवर्तन मापन गर्छ।

त्यसपछि कम्प्युटर एल्गोरिदमले प्राप्त संकेतको विश्लेषण गरी प्रत्यक्ष नदेखिएको वस्तुको अवस्थाबारे जानकारी पुनर्निर्माण गर्छ। यसबाट वस्तुको स्थान, आकार वा गति अनुमान गर्न सकिने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।

उदाहरणका लागि, कुनै व्यक्ति पर्खालको एक कुनामा उभिएको अवस्थामा पर्खालपछाडि रहेको वस्तु प्रत्यक्ष देख्न नसके पनि पर्खालको देखिने भागमा परेको प्रकाशमा आएको परिवर्तन विश्लेषण गरेर त्यस वस्तुको जानकारी निकाल्न सकिन्छ।

यो प्रविधि अहिले अनुसन्धान तथा विकासकै चरणमा रहे पनि यसको प्रयोगको सम्भावना व्यापक रहेको बताइएको छ। भविष्यमा स्वचालित सवारीसाधन, रोबोटिक्स, अन्तरिक्ष अनुसन्धान, खोज तथा उद्धार, चिकित्सा इमेजिङ तथा सुरक्षा प्रणालीमा यसको प्रयोग गर्न सकिने सम्भावना अध्ययन भइरहेको छ।

विशेषगरी स्वचालित सवारीसाधनका लागि यो प्रविधि उपयोगी हुन सक्ने देखिएको छ। सडकको कुनाको पछाडि लुकेको पैदलयात्री वा अर्को सवारीसाधन प्रत्यक्ष क्यामेरामा नदेखिए पनि प्रकाशका संकेतबाट त्यसको अवस्थाबारे अनुमान गर्न सके दुर्घटना रोक्न सहयोग पुग्न सक्छ।

यद्यपि, यो प्रविधिलाई पर्खालभित्र आरपार हेर्न सक्ने ‘जादुई क्यामेरा’का रूपमा बुझ्न नहुने विज्ञहरूको भनाइ छ। यसको प्रभावकारिता वातावरण, प्रकाशको अवस्था, दूरी, सतहको प्रकृति तथा प्रयोग गरिएको सेन्सरको क्षमतामा निर्भर हुन्छ।

मानिसको आँखाले प्रत्यक्ष देख्न नसकेको जानकारी प्रकाशका सूक्ष्म संकेतबाट पुनर्निर्माण गर्न सक्ने यो प्रविधिले भविष्यमा क्यामेरा र इमेजिङ प्रविधिको प्रयोगको दायरा थप फराकिलो बनाउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।