धनगढीको ‘फोहर बन्दैछ मोहर’

सिर्जना बुढाथोकी, धनगढीः  धनगढी उपमहानगरपालिका–४, उत्तरबेहडीकी विनिता जोशीको तरकारी, फलफूल तथा खाद्यन्न पसल छ। ग्राहकलाई उनले पोलिथिनको झोला होइन, फाइबर (सजिलै कुहिने) झोलामा तरकारी बेच्दै थिइन्। त्यसो त ग्राहकहरूले तरकारीसँगै फाइबरको झोला पनि किन्दै थिए। 

‘नगरपालिकाभर यस्तै छ, हाम्रोमा प्लास्टिकको झोलानै पाइदैन’, उनले भनिन्, ‘प्लास्टिकको झोला दियो कि कारबाही हुन्छ, जरिबाना तिर्नुपर्छ, त्यसैले उपमहानगरपालिकाले गरेको यो राम्रो काममा हामीले पनि साथ दिनुपर्छ भनेर फाइबरको झोलामै सामान दिने गरेकी छु।’ घरमा उत्पादन हुने कुहिने र नकुहिने फोहोर वर्गीकरण गरेर छुट्याउने गरेको उनले सुनाईन। 

फोहोर व्यवस्थापन हेर्न धनगढी उपमहानगरपालिका जाँदै गर्दा बाटोमा सिसाका बोतल छुट्टाइरहेका दिदीबहिनी पनि भेटिए । धनगढी उपमहानगरपालिका–३ बोराडाडीकी २९ वर्षकी चन्द्रा राना केही वर्षदेखि फोहोरबाट सिसाका बोतलहरू छुट्याउने काम गर्दै आएकी छिन् । उनका श्रीमान् ट्याक्टर चालक हुन् । श्रीमान्को कमाईले मात्रै चन्द्राको घरखर्च चल्दैन । दुई छोराकी आमा चन्द्रा एकाबिहानैदेखि यो काम गर्छिन् । जसवापत उनले मासिक १८ हजार रुपैयाँ कमाउछिन् । 

‘घरखर्च चलाउन, बालबच्चा पढाउन श्रीमान्को मात्रै कमाईले नपुगेको भएर मैले यो काम गरे’, उनी भन्छिन्,‘दिनभरी बस्नुभन्दा आफू पनि काममा व्यस्त भइन्छ अनि आम्दानी पनि हुन्छ ।’चन्द्रा मात्रै होइन यसरी सिसाका बोतल छुट्याउने काम गरेर घर खर्च चलाइरहेका जानकी, अनुराधा, सुनितालगायत ३० जना महिलाहरू छन् । 

बोतल सङ्कलन काम निजि क्षेत्रले नगरपालिकासँग समन्वय गर्दै गरिरहेको छ । उपभोग गरेर फालिएका बोतल १० जनाले सङ्कलन गर्छन । उनीहरूले प्रति बोतल २ रुपैयाँ पाउँछन् । बोतल सङ्कलन गर्ने कम्पनी शुभ मस्टा सप्लार्यसका प्रबन्धक मनोज जैसवालका अनुसार सङ्कलन गर्दा स्थानीय सरकारलाई १ रुपैयाँ १३ पैसा कर, केन्द्र सरकारलाई १३ प्रतिशत भ्याट तिर्नुपर्छ । यसरी सङ्कलन गरिएका बोतलहरू भैरहवाको सिसा उद्योगमा पठाइन्छ । यीमध्येफुटेका बोतल गलाएर सिसाको चिया गिलास, गुच्चाहरू आदि सामग्री बनाउन प्रयोग गरिन्छ भने सिङ्गो बोतल कुन कम्पनीका बोतलहुन् छुट्याएर सोही कम्पनीमा पठाएर त्यसकोसफाई गरेर पुन प्रयोग गरिन्छ । 

‘फोहर वर्गीकरणको काम गर्ने कर्मचारीहरूको प्रति व्यक्ति पाँच लाख रुपैयाँको बीमा गरिदिएका छौं ।समय समयमा टिटनेसको इन्जेक्सन लगाउँछौँ । अरू स्वास्थ्य सुरक्षाको मापदण्ड पुरा गरेर काम गराएका छौ’, उनले भने,‘वातावरण राम्रो बनाएर राख्ने, सबैतिर सफा होस् भनेर यो काम सुरु गरेका हौं, तर काममा इमान्दार हुने भएर सबै महिलानै राखेका छाैँ।’