बर्दियाको राजपुरमा पनि फस्टायो बुद्धकालीन कालानमक धानको खेती
राजपुर, १८ कार्तिक । बुद्धकालीन इतिहाससँग जोडिएको सुगन्धित तथा स्वादिलो कालानमक धानको खेती राजपुर गाउँमा पनि हुन थालेको छ । परम्परागत धानका जात लोप हुँदै गइरहेका बेला किसानले कालानमक धानको खेती गर्न थालेपछि यसको संरक्षण र व्यावसायिक सम्भावनाबारे चासो बढेको छ ।
कालानमक धान मसिनो, सुगन्धित र स्वादिलो चामलका लागि परिचित छ । यसको भात मुलायम हुने भएकाले अन्य सामान्य धानको तुलनामा फरक स्वाद र विशेषता रहेको मानिन्छ । बुद्धकालीन इतिहाससँग जोडिएको यो धानलाई कृषि उपजका रूपमा मात्रै नभई ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको रैथाने बालीका रूपमा समेत लिने गरिन्छ ।
पछिल्लो समय नेपालका विभिन्न जिल्लामा कालानमक धानको खेती विस्तार हुँदै गएको छ । विशेषगरी लुम्बिनी क्षेत्र र पश्चिम तराईका केही जिल्लामा यसको संरक्षण तथा व्यावसायिक खेतीका प्रयास भइरहेका छन् । बाँकेको जानकी गाउँपालिका, कोहलपुर नगरपालिका र बैजनाथ गाउँपालिकालगायत क्षेत्रमा किसानले यसको खेती गर्दै आएका छन् ।
बाँकेका किसानले कालानमक धान प्रतिक्विन्टल करिब १२ हजार रुपैयाँसम्म बिक्री गरेको विवरण सार्वजनिक भएका छन् । सामान्य हाइब्रिड धान प्रतिक्विन्टल तीन हजारदेखि तीन हजार दुई सय रुपैयाँसम्म बिक्री भइरहेका बेला कालानमकको उच्च बजार मूल्यले किसानलाई यसतर्फ आकर्षित गरेको देखिन्छ ।
कृषि विज्ञहरूका अनुसार कालानमक धानलाई पर्याप्त पानी, सिँचाइ र उचित स्याहार आवश्यक पर्छ । असारमा रोपिएको यो धान सामान्यतया करिब १४० दिनमा पाक्ने भएकाले कात्तिकको अन्तिम सातातिर काट्न तयार हुन्छ । उत्पादन केही कम भए पनि बजारमा राम्रो मूल्य पाउन सक्ने भएकाले यसको खेतीबाट किसानले तुलनात्मक रूपमा राम्रो आम्दानी लिन सक्ने सम्भावना छ ।
राजपुर गाउँमा पनि यसको खेती सुरु हुनुलाई रैथाने बाली संरक्षण र कृषि विविधीकरणका दृष्टिले सकारात्मक रूपमा लिन सकिन्छ । स्थानीयस्तरमै यसको बीउ संरक्षण, उत्पादन वृद्धि र बजार व्यवस्थापन गर्न सके किसानका लागि आम्दानीको थप विकल्प बन्न सक्छ । साथै, कालानमक धानको ऐतिहासिक पहिचान र विशेषतालाई प्रचारप्रसार गर्न सके यसको बजार विस्तारमा समेत सहयोग पुग्न सक्छ ।
तर राजपुरमा यसको खेती कति क्षेत्रफलमा भएको छ, कति किसान यसमा संलग्न छन् र यस वर्ष कति उत्पादन हुने अनुमान गरिएको छ भन्ने विवरण आउन बाँकी छ । कृषि प्राविधिकको सहयोग, गुणस्तरीय बीउको उपलब्धता र बजार सुनिश्चित गर्न सके राजपुरमा कालानमक धानको खेती थप विस्तार हुने सम्भावना छ ।
