हाती, गैडा र गाईले मासु नखाई पनि भिटामिन B12 कसरी पाउँछन् ? चिकित्सकले दिए वैज्ञानिक व्याख्या

हाती, गैँडा वा गाईजस्ता ठूला शाकाहारी जनावरले मासु नखाँदा पनि शरीरलाई आवश्यक पर्ने भिटामिन B12 कसरी प्राप्त गर्छन् भन्ने विषय धेरैको जिज्ञासाको केन्द्र बन्ने गरेको छ। यसबारे चिकित्सकहरूले मानिस र शाकाहारी जनावरको पाचन प्रणाली फरक हुने भएकाले B12 प्राप्त गर्ने तरिका पनि फरक हुने स्पष्ट पारेका छन्।

चिकित्सकका अनुसार भिटामिन B12 कुनै वनस्पति वा जनावरले प्रत्यक्ष रूपमा उत्पादन गर्ने पोषक तत्व होइन। यो मुख्य रूपमा ब्याक्टेरिया (सूक्ष्मजीव) द्वारा उत्पादन हुने भिटामिन हो। गाई, भैँसी, हाती, गैँडालगायतका शाकाहारी जनावरको पाचन प्रणालीमा B12 उत्पादन गर्ने लाभदायक सूक्ष्मजीवको पर्याप्त मात्रा हुन्छ। यिनै सूक्ष्मजीवले पाचन प्रक्रियाका क्रममा आवश्यक भिटामिन B12 उत्पादन गर्न सहयोग गर्छन्।

यसका साथै, ती जनावरले खाने घाँस, माटो तथा प्राकृतिक वातावरणमा रहेका सूक्ष्मजीवबाट पनि केही मात्रामा B12 प्राप्त गर्न सक्छन्। विशेष गरी गाईजस्ता रुमिनेन्ट (जुगाली गर्ने) जनावरको बहु-कक्षीय पेटमा रहेका सूक्ष्मजीवहरूले B12 उत्पादनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ।

मानिसको हकमा भने अवस्था फरक रहेको उनीहरू बताउँछन्। मानिसको ठूलो आन्द्रामा पनि केही मात्रामा B12 उत्पादन हुन सक्छ। तर शरीरले भिटामिन B12 अवशोषण गर्ने मुख्य स्थान सानो आन्द्राको अन्तिम भाग (इलियम) हो। B12 उत्पादन हुने स्थान त्यसभन्दा पछाडि पर्ने भएकाले ठूलो आन्द्रामा बनेको B12 शरीरले प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्न सक्दैन। यही कारणले मानिसले आवश्यक B12 मुख्यतः खानाबाट प्राप्त गर्नुपर्ने हुन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार दूध, दही, पनिर, अण्डा, मासु, माछा तथा अन्य पशुजन्य खाद्य पदार्थ भिटामिन B12 का प्रमुख स्रोत हुन्। दूध तथा दुग्धजन्य पदार्थ सेवन गर्ने शाकाहारीहरूले केही मात्रामा B12 प्राप्त गर्न सक्छन्। तर पूर्ण रूपमा भेगन (Vegan) जीवनशैली अपनाउने व्यक्तिहरूमा B12 को कमी हुने जोखिम बढी रहने भएकाले B12 मिसाइएका (Fortified) खाद्य पदार्थ वा चिकित्सकको सल्लाहअनुसार B12 सप्लिमेन्ट सेवन गर्न आवश्यक पर्न सक्छ।

चिकित्सकहरूले मानिस र शाकाहारी जनावरको पाचन प्रणाली एउटै नभएकाले B12 प्राप्त गर्ने प्रक्रिया पनि समान नहुने बताएका छन्। त्यसैले हाती, गैँडा वा गाईले मासु नखाँदै B12 प्राप्त गर्छन् भनेर मानिसले पनि कुनै पूरक स्रोतबिना पर्याप्त B12 प्राप्त गर्न सक्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु वैज्ञानिक रूपमा सही नहुने उनीहरूको भनाइ छ।