अमेरिकामा बच्चा जन्माएर नागरिकता लिने योजनामा ट्रम्पको धक्का, तर सर्वोच्च अदालतले उल्ट्याइदियो आदेश

काठमाडौं, २२ साउन । अमेरिकामा बच्चा जन्माएपछि स्वतः अमेरिकी नागरिकता प्राप्त हुने लामो समयदेखिको व्यवस्थालाई परिवर्तन गर्ने प्रयास तत्कालीन रूपमा सफल हुन सकेन। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो दोस्रो कार्यकालको पहिलो दिन अर्थात् २० जनवरी २०२५ मा अमेरिकामा जन्मिने केही बालबालिकालाई जन्मसिद्ध नागरिकता नदिने कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गरेका थिए। तर उक्त आदेश अदालतमा पुगेपछि अन्ततः अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले त्यसलाई असंवैधानिक ठहर गर्दै खारेज गरिदिएको छ।

अमेरिकाको संविधानको १४औँ संशोधनअन्तर्गत अमेरिकामा जन्मिएका र अमेरिकी अधिकारक्षेत्रमा पर्ने व्यक्तिलाई जन्मकै आधारमा अमेरिकी नागरिक मान्ने व्यवस्था छ। यही व्यवस्थाका कारण लामो समयदेखि अमेरिकामा जन्मिएका अधिकांश बालबालिकाले जन्मसिद्ध रूपमा अमेरिकी नागरिकता पाउँदै आएका छन्।

ट्रम्पले के परिवर्तन गर्न खोजेका थिए ?

राष्ट्रपति ट्रम्पले २०२५ जनवरीमा जारी गरेको कार्यकारी आदेशमार्फत जन्मसिद्ध नागरिकताको दायरा सीमित गर्न खोजेका थिए। आदेशमा अमेरिकामा जन्मिएकी आमाको अवस्था गैरकानुनी वा अस्थायी रहेको र बच्चाका पिता अमेरिकी नागरिक वा स्थायी बासिन्दा नरहेको अवस्थामा जन्मिने बालबालिकालाई अमेरिकी नागरिकताको कागजात जारी नगर्ने नीति अघि सारिएको थियो। आदेशले त्यस्तो व्यवस्था लागू गर्न सम्बन्धित सरकारी निकायलाई निर्देशन दिएको थियो।

ट्रम्प प्रशासनको तर्क भने अमेरिकामा जन्मिएको मात्र आधारमा सबैलाई स्वतः नागरिकता दिने व्यवस्था संविधानले अनिवार्य नगरेको भन्ने थियो। कार्यकारी आदेशमा १४औँ संशोधनको ‘subject to the jurisdiction thereof’ भन्ने शब्दावलीलाई आधार बनाइएको थियो।

‘बर्थ टुरिज्म’ माथि पनि चासो

अमेरिकामा बच्चा जन्माएर उसलाई जन्मसिद्ध अमेरिकी नागरिक बनाउने उद्देश्यले गर्भवती अवस्थामा अमेरिका जाने प्रवृत्तिलाई सामान्यतया ‘बर्थ टुरिज्म’ भनिन्छ। यसमा विदेशी नागरिकहरू अमेरिका प्रवेश गरी त्यहाँ बच्चा जन्माउने र बच्चाले अमेरिकी नागरिकता पाउने व्यवस्थाको लाभ लिन खोज्ने गर्छन्।

यही कारणले केही परिवारले बच्चाको भविष्यमा अमेरिकी नागरिकताको सम्भावना सुनिश्चित गर्न अमेरिकामै प्रसूति गराउने योजना बनाउने गरेको चर्चा हुँदै आएको थियो। ट्रम्प प्रशासनले भने यस्तो अभ्यासलाई अमेरिकी अध्यागमन प्रणालीको दुरुपयोगसँग जोड्दै जन्मसिद्ध नागरिकताको व्यवस्था पुनरावलोकन गर्ने प्रयास गरेको थियो।

अदालत पुगेपछि रोकियो कार्यकारी आदेश

ट्रम्पको आदेश सार्वजनिक भएलगत्तै विभिन्न राज्य सरकार, आप्रवासी अधिकार समूह तथा प्रभावित परिवारहरूले अदालतमा चुनौती दिएका थिए। तल्लो अदालतहरूले आदेश कार्यान्वयनमा रोक लगाएपछि विवाद सर्वोच्च अदालतसम्म पुगेको थियो।

अन्ततः ३० जुन २०२६ मा अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले ‘Trump v. Barbara’ मुद्दामा ६–३ को फैसलामार्फत ट्रम्पको जन्मसिद्ध नागरिकता सीमित गर्ने कार्यकारी आदेशलाई असंवैधानिक ठहर गरेको छ। सर्वोच्च अदालतको निर्णयले अमेरिकामा जन्मिएका बालबालिकाको जन्मसिद्ध नागरिकताको संवैधानिक सुरक्षा कायम राखेको छ।

यस फैसलापछि ट्रम्प प्रशासनले कार्यकारी आदेशमार्फत अमेरिकामा जन्मिएका बालबालिकाको नागरिकता स्वतः रोक्ने प्रयास तत्काल प्रभावमा ल्याउन सकेन। अमेरिकी सर्वोच्च अदालतको फैसलाले जन्मसिद्ध नागरिकताको विषयमा १४औँ संशोधनको संवैधानिक संरक्षणलाई पुनः पुष्टि गरेको हो।

अब अमेरिकामा बच्चा जन्माउँदा के हुन्छ ?

सर्वोच्च अदालतको पछिल्लो फैसलाअनुसार अमेरिकामा जन्मिएका बालबालिकाको जन्मसिद्ध नागरिकताको व्यवस्था कायम छ। त्यसैले ट्रम्पको २०२५ को कार्यकारी आदेशका आधारमा अमेरिकामा जन्मिएका बालबालिकालाई स्वतः नागरिकता नदिने व्यवस्था अहिले लागू भएको अवस्था छैन।

तर यसको अर्थ गर्भवती विदेशी नागरिकले अमेरिकी नागरिकता प्राप्त गर्ने उद्देश्यले अमेरिका प्रवेश गर्दा कुनै अध्यागमन समस्या हुँदैन भन्ने होइन। अमेरिका प्रवेश गर्ने अनुमति, भिसाका सर्त तथा अध्यागमनसम्बन्धी नियम छुट्टै विषय हुन्। त्यसैले केवल बच्चा जन्माएर नागरिकता दिलाउने उद्देश्यले अमेरिका यात्रा गर्ने योजना बनाउने व्यक्तिले सम्बन्धित अमेरिकी अध्यागमन नियमबारे आधिकारिक कानुनी सल्लाह लिनु आवश्यक हुन्छ।

ट्रम्पको प्रयास असफल, बहस भने जारी

जन्मसिद्ध नागरिकताको विषय ट्रम्पको आप्रवासन नीतिको प्रमुख विवादित मुद्दामध्ये एक बनेको छ। ट्रम्प प्रशासनले अमेरिकी नागरिकताको अर्थ र दायरा पुनः परिभाषित गर्ने प्रयास गरे पनि सर्वोच्च अदालतको पछिल्लो फैसलाले त्यसलाई रोकिदिएको छ।

यस फैसलासँगै अमेरिकामा जन्मसिद्ध नागरिकता कायम रहने भएको छ भने ‘बर्थ टुरिज्म’ र आप्रवासन नीतिमा सुधार गर्ने बहस भने अझै जारी रहने देखिएको छ।