मंगलबार, बिहीबार र शनिबार मासु खानु हुँदैन ? धर्मशास्त्र कि सामाजिक अन्धविश्वास !
टीकापुर, २७ कात्तिक । हिन्दू समाजमा बार अनुसार मांसाहारी भोजन गर्ने वा नगर्ने विषयमा विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यता प्रचलनमा छन् । विशेषगरी मंगलबार, बिहीबार र शनिबार मासु खान नहुने विश्वास धेरै मानिसमा रहेको छ । तर यी मान्यताहरू सबै हिन्दू समुदायमा समान रूपमा लागू नहुने र कतिपय क्षेत्रीय परम्परा तथा लोकविश्वासमा आधारित रहेको धार्मिक विषयका जानकारहरूको तर्क छ ।
मंगलबार हनुमानजीको बार भएकाले मासु खान नहुने मान्यता उत्तर भारतका विभिन्न क्षेत्रमा बढी प्रचलित रहेको बताइन्छ । दिल्ली आसपासका क्षेत्रबाट अन्य स्थानमा बसाइँ सरेका समुदायमा समेत यस्तो परम्पराको प्रभाव देखिन्छ । तर भारतकै पश्चिम बंगालमा मंगलबारलाई माता कालीको आराधनासँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ । त्यहाँ कतिपय शक्तिपीठ तथा समुदायमा पशुबलि दिने र त्यसपछि प्रसादका रूपमा मांसाहारी भोजन ग्रहण गर्ने परम्परासमेत रहेको छ ।
यसले एउटै धर्मभित्र पनि क्षेत्र, समुदाय र परम्पराअनुसार खानपानसम्बन्धी मान्यता फरक हुन सक्ने देखाउँछ । मंगलबार मासु खानै नहुने भन्ने विश्वासलाई सबै हिन्दूका लागि अनिवार्य शास्त्रीय नियमका रूपमा लिन नहुने तर्क गरिन्छ ।
त्यस्तै, शनिबार मासु खाए शनिदेवको अशुभ प्रभाव पर्ने वा अनिष्ट हुने डर पनि समाजमा व्याप्त छ । शनिदेवसम्बन्धी धार्मिक कथा, धारावाहिक तथा जनश्रुतिले यस्तो विश्वासलाई थप प्रभाव पारेको देखिन्छ । तर शनिबार मासु सेवन गरेकै कारण अनिष्ट हुन्छ भन्ने कुरालाई प्रमाणित धार्मिक निषेधका रूपमा लिन नमिल्ने यस मतका पक्षधरहरूको भनाइ छ ।
बिहीबारलाई बृहस्पति देवताको बार मान्दै मासु तथा केही अन्य खाद्य पदार्थ सेवन नगर्ने चलन पनि कतिपय समुदायमा छ । धार्मिक आस्था र व्यक्तिगत व्रतका कारण मानिसहरूले यस दिन मांसाहारी भोजन त्याग्ने गरेका छन् । यद्यपि बिहीबार मासु खानै नहुने भन्ने मान्यता पनि सबै हिन्दू समुदायमा समान रूपमा प्रचलित छैन ।
धार्मिक मान्यताअनुसार कसैले कुनै विशेष दिन व्रत, पूजा वा धार्मिक अनुशासन पालना गर्दै मांसाहारी भोजन त्याग्छ भने त्यसलाई उसको व्यक्तिगत आस्था र परम्पराका रूपमा सम्मान गर्नुपर्छ । त्यसैगरी, फरक परम्परा मान्ने व्यक्तिलाई आफ्नो विश्वास जबर्जस्ती थोपर्नु पनि उचित हुँदैन ।
यस विषयमा प्रस्तुत गरिएको मुख्य तर्क बारअनुसार मासु खानु वा नखानुभन्दा पनि मानिसको आस्था, विश्वास र मानसिकतासँग जोडिएको छ । कुनै काम गर्दा अनावश्यक भय र त्रास पाल्नु उचित नभएको यस मतका पक्षधरहरूको भनाइ छ । धार्मिक आस्था भय र अन्धविश्वासमा नभई विवेक, सद्भाव र आत्मानुशासनमा आधारित हुनुपर्ने उनीहरूको तर्क छ ।
समग्रमा, मंगलबार, बिहीबार वा शनिबार मासु सेवन गर्ने विषयलाई एउटै धार्मिक नियमभित्र सीमित गर्नुभन्दा विभिन्न क्षेत्रका परम्परा, धार्मिक अभ्यास र व्यक्तिगत आस्थाको विविधतालाई बुझ्नु आवश्यक देखिन्छ । खानपानको निर्णय गर्दा धार्मिक विश्वाससँगै स्वास्थ्य र व्यक्तिगत छनोटलाई समेत ध्यान दिनु उपयुक्त हुन्छ ।
