जापानमा १० महिनामै ७२ नेपालीको मृत्यु, २८ विद्यार्थीले आत्महत्या गरे

काठमाडौं । जापानलाई राम्रो शिक्षा, रोजगारी र उज्ज्वल भविष्यको गन्तव्य ठानेर नेपाली विद्यार्थीहरू ठूलो संख्यामा जाने गरेका छन्। तर, जापान पुगेपछि सामना गर्नुपर्ने आर्थिक, शैक्षिक, भाषिक र मानसिक दबाबका कारण कतिपय नेपालीको अवस्था गम्भीर बन्दै गएको तथ्यले अभिभावकलाई झस्काउने अवस्था सिर्जना गरेको छ।

नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार पछिल्लो १० महिनामा जापानमा ७२ जना नेपालीको मृत्यु भएको छ। गत वर्षको साउनदेखि असारको तेस्रो सातासम्मको अवधिमा भएको उक्त मृत्युमा २८ जना विद्यार्थीले आत्महत्या गरेका छन्। मृत्यु हुनेमध्ये अधिकांश विद्यार्थी भिसामा जापान पुगेर पार्टटाइम काम गरिरहेका नेपाली रहेको मन्त्रालयको तथ्यांक उद्धृत गर्दै कान्तिपुरले जनाएको छ।

विद्यार्थीको मृत्युमा आत्महत्याको संख्या चिन्ताजनक

७२ जनाको मृत्यु भएको तथ्यांकमध्ये २८ जनाको मृत्यु आत्महत्याका कारण भएको देखिन्छ। अर्थात्, उक्त अवधिमा मृत्यु भएका नेपालीमध्ये ठूलो हिस्सा विद्यार्थीको आत्महत्यासँग सम्बन्धित छ।

अझ चिन्ताजनक पक्ष के छ भने धेरै मृत्यु प्रमाणपत्रमा मृत्युको वास्तविक कारण स्पष्ट नभई ‘अननोन’ अर्थात् कारण नखुलेको उल्लेख गरिएको छ। बिरामीका कारण हुने मृत्युको संख्या भने तुलनात्मक रूपमा कम रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

यसले जापानमा रहेका नेपालीको अवस्था, उनीहरूले भोगिरहेको मानसिक तनाव, कामको अवस्था र सामाजिक सुरक्षाबारे थप गम्भीर अध्ययन आवश्यक रहेको देखाउँछ।

‘पढ्न’ जापान पुगेका विद्यार्थी किन कामको दबाबमा?

नेपालबाट विद्यार्थी भिसामा जापान जाने धेरै युवाको उद्देश्य उच्च शिक्षा हासिल गर्नु भए पनि व्यवहारमा उनीहरू पढाइसँगै काम गर्नुपर्ने बाध्यतामा पुग्छन्।

जापानमा विद्यार्थीले निश्चित सीमाभित्र पार्टटाइम काम गर्न पाउने व्यवस्था छ। तर जापानको महँगो जीवनयापन, कलेजको शुल्क, कोठाभाडा, दैनिक खर्च र नेपालबाट लिएको ऋण तिर्नुपर्ने दबाबका कारण कतिपय विद्यार्थीलाई पढाइभन्दा आम्दानीको चिन्ता ठूलो बन्ने गरेको नेपाली समुदायका प्रतिनिधिहरूले बताएका छन्।

नेपालबाट जापान जानुअघि कन्सल्टेन्सीहरूले राम्रो आम्दानी, सजिलो काम र सहज जीवनको चित्र देखाउने गरेको गुनासो पनि सुनिन्छ। तर जापान पुगेपछि अपेक्षाअनुसार काम नपाउने, काम पाए पनि पर्याप्त आम्दानी नहुने र जापानी भाषा तथा कामको वातावरणमा अभ्यस्त हुन कठिन हुने समस्या देखिने गरेको छ।

ऋणको भारीले झन् बढाउँछ तनाव

जापान जानका लागि कतिपय परिवारले बैंक तथा आफन्तबाट ऋण लिने मात्र होइन, चर्को ब्याजमा समेत रकम जुटाउने गरेका छन्। छोराछोरी जापान पुगेपछि केही महिनामै कमाएर ऋण तिर्ने अपेक्षा परिवारको हुन्छ।

तर वास्तविकता फरक हुन सक्छ।

जापान पुगेपछि काम खोज्न समय लाग्नु, काम पाए पनि सीमित समय मात्र काम गर्न पाउनु, महँगो कोठाभाडा र दैनिक खर्च धान्नुपर्ने अवस्था तथा कलेजको शुल्क तिर्नुपर्ने जिम्मेवारीले विद्यार्थीमाथि चौतर्फी दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। एनआरएनए जापानका प्रतिनिधिहरूले पनि नेपालबाट ऋण लिएर आएका विद्यार्थीमा आर्थिक तथा मानसिक दबाब बढिरहेको बताएका छन्।

‘कमाएर घर पैसा पठाउने’ दबाब

धेरै अभिभावकको सोच हुन्छ—छोराछोरी जापान पुगेपछि केही समयमै राम्रो कमाइ हुन्छ र घरको ऋण तिर्न सुरु गर्छन्। यही अपेक्षाले विद्यार्थीमाथि पनि परिवारलाई पैसा पठाउनुपर्ने मानसिक दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।

तर विद्यार्थी जीवन, भाषा अध्ययन, कलेजको उपस्थिति, कामको सीमितता र जापानको महँगो जीवनशैलीबीच सन्तुलन मिलाउन नसक्दा कतिपय युवा एक्लोपन, निराशा र मानसिक तनावमा पर्न सक्ने अवस्था देखिएको छ।

शव नेपाल ल्याउन पनि ठूलो आर्थिक चुनौती

जापानमा नेपालीको मृत्यु भएपछि परिवारका लागि अर्को ठूलो चुनौती शव नेपाल ल्याउनु हो। जापानबाट शव नेपाल पठाउँदा करिब १२ लाख रुपैयाँसम्म खर्च लाग्न सक्ने उल्लेख गरिएको छ।

विद्यार्थी भिसामा जापान पुगेकाहरू वैदेशिक रोजगारीको औपचारिक श्रम प्रणालीअन्तर्गत नपर्ने भएकाले उनीहरूको मृत्यु हुँदा वैदेशिक रोजगार बोर्डबाट शव नेपाल ल्याउने वा अन्य आर्थिक सहायता प्राप्त गर्न कठिन हुने अवस्था रहेको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ।

जापानका लागि कार्यवाहक नेपाली राजदूत हरिहरकान्त पौडेलले पनि नेपालीको मृत्यु बढ्दै जाँदा शव व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको बताएका छन्। कतिपय परिवारले जापानमै अन्त्येष्टि गर्ने गरेका छन् भने कतिपय अवस्थामा अन्त्येष्टि भइसकेपछि मात्र दूतावासलाई जानकारी हुने गरेको उनको भनाइ छ।

जापान नराम्रो देश होइन, तर निर्णय सोचेर गरौँ

यहाँ एउटा कुरा स्पष्ट हुन आवश्यक छ—जापान आफैं नेपाली विद्यार्थीका लागि असुरक्षित देश हो भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन। जापानमा ठूलो संख्यामा नेपाली विद्यार्थी तथा कामदार अध्ययन र रोजगारीमा छन् र सफल जीवन बिताइरहेका छन्।

तर विदेश पठाउने क्रममा देशको नाम मात्र हेरेर निर्णय गर्नु पनि गलत हुन सक्छ। विद्यार्थीको आर्थिक अवस्था, भाषा क्षमता, अध्ययन गर्ने संस्था, कामको वास्तविक सम्भावना, कलेज शुल्क, कोठाभाडा, बीमा, कानुनी व्यवस्था र आपत्कालीन अवस्थामा कसरी सहयोग प्राप्त गर्ने भन्ने विषय अभिभावक र विद्यार्थी दुवैले पहिले नै बुझ्न आवश्यक छ।

२०२६ को एक रिपोर्टअनुसार जापान नेपाली विद्यार्थीको प्रमुख गन्तव्य बनेको छ। चालु आर्थिक वर्षको सुरुआती तीन महिनामा विदेश अध्ययनका लागि एनओसी लिने नेपालीमध्ये ३३ प्रतिशत जापान जान चाहने थिए भने आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा जापानका लागि ३९ हजार ८४७ जनाले एनओसी लिएका थिए।

त्यसैले जापान जाने विद्यार्थीको संख्या ठूलो हुँदै जाँदा विद्यार्थीको सुरक्षा, मानसिक स्वास्थ्य, श्रम अधिकार र आर्थिक जोखिमबारे पूर्वतयारी झन् आवश्यक देखिन्छ।

अभिभावकले के बुझ्ने?

छोराछोरीलाई जापान पठाउने तयारी गरिरहेका अभिभावकले कन्सल्टेन्सीको आश्वासनमा मात्र भर पर्नुभन्दा वास्तविक खर्च र आम्दानीको हिसाब आफैं गर्नुपर्छ।

• जापान पुगेपछि कलेज तथा अन्य शुल्क कति लाग्छ?
• कोठाभाडा र दैनिक खर्च कति हुन्छ?
• पार्टटाइम काम वास्तवमै उपलब्ध छ कि छैन?
• विद्यार्थीले कानुनी रूपमा कति समय काम गर्न पाउँछ?
• जापानी भाषाको क्षमता कस्तो छ?
• आकस्मिक अवस्थामा दूतावास वा अन्य निकायबाट कसरी सहयोग लिने?
• बीमा तथा स्वास्थ्य उपचारको व्यवस्था के छ?
• ठूलो ऋण लिएर जापान जानुपर्ने अवस्था छ कि छैन?

यी प्रश्नको स्पष्ट उत्तर नखोजी केवल ‘जापान गएपछि कमाइन्छ’ भन्ने विश्वासमा सन्तानलाई विदेश पठाउनु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

७२ मृत्यु र २८ आत्महत्याको तथ्यांकले जापान जानै हुँदैन भन्ने सन्देश होइन; बरु जापान पठाउनुअघि सपना र वास्तविकताबीचको दूरी बुझ्नुपर्छ भन्ने गम्भीर चेतावनी हो। छोराछोरीलाई विदेश पठाउने निर्णय गर्नुअघि अभिभावकले साँच्चिकै ‘सयपटक सोच्ने’ होइन, तथ्य र वास्तविक हिसाब हेरेर एकपटक सही निर्णय गर्ने समय आएको छ।